چالش‌های تولید و صادرات پسته

0
حکایت تولید و صادرات پسته مصداق ضرب‌المثل معروف شده که «درونش خودمان را کشته، بیرونش مردم را»؛ قیمت این محصول برای مردم کشورمان آنقدر زیاد است که خیلی‌ها امکان خریدش را ندارند اما تولیدکنندگان آن در عین حال از قیمت پایین آن به نسبت هزینه‌ها می‌نالند و خواهان حمایت دولت هستند.
همزمان با فصل برداشت، انتظار یک ساله باغداران پسته در شهریور و مهر ماه به سر می‌رسد و محصول که برداشت می‌شود آنطور که می‌گویند تنها جوابگوی بخشی از هزینه‌های یک سالی است که برایش صرف کرده اند.
در آن سوی مرزها البته این محصول که به عنوان طلای سبز شناخته می‌شود، طرفداران بسیاری دارد امّا قیمت گذاری پسته را خیلی از تولیدکنندگان قابل تامل می‌دانند و می‌گویند تدابیر مسئولان را می‌خواهد تا ضمن افزایش تولید، نفع کشاورزان و باغداران این محصول را نیز، آنطور که باید، تامین کند.
مشکلات مربوط به آبیاری سنتی، نحوه بهره برداری از همه زمین‌ها، درختان پیر پسته، قوانین حوزه آب و دیگر مسائل از جمله مشکلات پیش روی پسته کاران و صادرکنندگان به شمار می‌رود.

پسته کاران ناراضی هستند

پسته کاران عموما می‌نالند و مسئولان دولتی هم می‌گویند چاره ای نیست باید فرآیندهای تولید‌، کاشت و داشت و برداشت مکانیزه و بهره ور شود؛ و این چرخه همچنان ادامه دارد.
یکی از کشاورزان منطقه رفسنجان با اشاره به هزینه‌های بالای تولید این محصول می‌گوید: چند سالی است که یک سهم از تلمبه چاه کشاورزی به میزان ۱۲۰ میلیون تومان خریداری کردم ولی چه فایده، در طول سال نفقه‌هایی (پرداخت حق آب در طول سال) از سوی متولی چاه تلمبه صادر می‌شود که باید پرداخته شود و نفقه‌ها هم گران هستند.
حسین آخوندی یکی دیگر از مشکلات در بخش آبیاری اراضی کشاورزی را چنین تشریح کرد: مثلا من اگر در ۲ آبادی کنار ِهم، زمین کشاورزی داشته باشم نمی‌توانم آب از این اراضی را به باغی در آبادی کناری منتقل کنم و زمین را آبیاری کنم.
وی افزود: این قانونی است که نمی‌توان آب را از چاه تلمبه ای به منطقه ای حتی نزدیک تر انتقال داد؛ کاش دولت این قانون را اصلاح می‌کرد تا بتوان اراضی کشاورزی را به طور متعادل آبیاری کرد.
آخوندی گفت: دولت اجازه انتقال آب از یک موتور پمپ به موتور پمپ دیگر را به کشاورز نمی‌دهند و اینجا ما متضرر می‌شویم؛ عملاً دولت با قوانین دست و پاگیر اینگونه آب موجود را گل آلود می‌کند که به مصرف کشاورز نرسد و هدر می‌رود.
او قوانین دست و پاگیر را مشکل مضاعفی بر خشکسالی‌ها و تغییرات اقلیم می‌داند که موجب درماندگی عمده کشاورزان شده است.
پسته این محصول کشاورزی که جزو نخستین و ارزآورترین کالاها بعد از نفت است، متأسفانه علاوه براینکه دستخوش حوادث طبیعی مانند تغییرات اقلیمی، خشکسالی، گرمازدگی و سرمازدگی می‌شود درگیر مشکلات دیگری هم شده است که می‌طلبد برای آن فکر جدی کرد.

۸۰ هزار هکتار باغات پسته در رفسنجان

مدیر جهاد کشاورزی رفسنجان سطح زیر کشت محصول پسته را در این شهرستان بیش از ۸۰ هزار هکتار عنوان و بیان کرد: در ۱۰۰ سال اخیر این باغات در رفسنجان احداث شده و به بزرگترین جنگل مصنوعی منحصر به فرد دست کاشت کشور معروف است.
عباس حاج عبداللهی اظهارکرد: با توجه به خشکسالی‌های بیش از ۱۰ سال اخیر به کشاورزان توصیه می‌کنیم آبیاری نوین را برای بهره مندی از سفره‌های آب موجود به کار گیرند و دولت هم تسهیلات کم بهره به کشاورز اعطا می‌کند.
وی کمبود منابع آبی را مشکل جدی برای منطقه رفسنجان عنوان کرد و افزود: حدود یک هزار حلقه چاه در رفسنجان حفر و برای کشاورزی استفاده می‌شود کشارزان باید از آبیاری غرقابی به سمت آبیاری نوین بروند که آب به مقدار نیاز به درختان برسد و از هدررفت جلوگیری و منابع آبی هم حفظ می‌شوند.
حاج عبداللهی گفت: از سال ۱۳۸۰ تاکنون بیش از ۱۵ هزار هکتار از زمین‌های پسته کاری رفسنجان به سیستم آبیاری نوین مجهز شده اند.
وی از مزایای این سیستم هم گفت: این سیستم میزان تبخیر را پایین و افزایش میزان عملکرد را در بر دارد دولت به ازای هر هکتار تجهیز به آبیاری نوین ۳۰ میلیون تومان تسهیلات بلاعوض اعطا می‌کند.

ضرورت جوانسازی باغات پسته

حاج عبداللهی بیان کرد: تعدادی از باغات پسته به دلیل گذشت سالیان دراز از احداث آنها و عمر طولانی درختان، شور شدن خاک، کمبود عناصر غذایی و … دارای باردهی غیراقتصادی هستند که جوان سازی این باغ‌ها از ضروریات است.
وی ادامه داد: ۲۰ هزار هکتار باغ پسته در رفسنجان مستعد جوانسازی هستند باید تغییر رقم، جوان سازی و نوسازی شوند. حاج عبداللهی در خصوص بیمه کشاورزی هم گفت: امسال به میزان ۱۶ هزار هکتار باغ پسته زیرپوشش بیمه کشاورزی قرار گرفتند و محاسبات مربوط به میزان خسارت ناشی از گرمازدگی و سرمازدگی‌های امسال در حال انجام است و بزودی وجوه خسارت به حساب کشاورزان واریز خواهد شد.

در ۲۷ استان کشور پسته کاری انجام می‌شود

رئیس اداره استاندارد شهرستان رفسنجان هم اظهار کرد: در ۲۷ استان در کشور پسته کاری انجام می‌شود که لازم است نمایندگان این ۲۷ استان در شورای عالی استاندارد بحث استاندارد اجباری پسته را حذف کنند تا برخی مشکلات مربوط به صادرات پسته حل شود.
ناهید سربازپور افزود: در طول سال‌های گذشته حمایت‌هایی که از صادرکنندگان پسته طی بخش نامه‌ها یا آیین نامه‌هایی ابلاغ می‌شود اما در عمل انجام نمی‌شود زیرا در برخی دستگاه‌های دولتی اجرای این بخش نامه‌ها قفل است و حمایتی صورت نمی‌گیرد.

سرمایه‌گذاری‌ها خوب نبود

فرماندار رفسنجان هم به برداشت پسته در سال گذشته که بالای ۶۰ هزار تن به ارزش بیش از پنج هزار میلیارد تومان بود اشاره کرد و افزود: امّا متاسفانه سرمایه گذاری خوبی در شهرستان برای اشتغالزایی و رفع بیکاری در این زمینه انجام نشد.
وی تصریح کرد: کتابی به نام مسئولیت اجتماعی در حوزه پسته داریم که باید اجرا شود؛ کشاورزان عمده بهتر است در قبال برداشت آب از منابع زیرزمینی که متعلق به مردم است مسئولیت اجتماعی خود را به نحوی انجام دهند که هم اشتغالزایی و هم رونق اقتصادی ایجاد شود.

عرضه پسته در جهان زیاد امّا تقاضای آن کم است

نماینده دائمی‌انجمن پسته ایران در شورای جهانی خشکبار نیز نقطه نظرات مهمی‌دارد، بهروز آگاه می‌گوید: در این شورا که سالی یکبار برگزار می‌شود نمایندگانی از تجار تمام کشورهای دنیا گرد هم می‌آیند و در مورد خشکبار مورد نیاز یک سالِ کشور خود مانند پسته، گردو، فندق، بادام زمینی و … به بحث و تبادل نظر می‌پردازند.
وی افزود: آنان برنامه خریدشان را در این جلسه تنظیم می‌کنند و طوری نیاز آینده خشکبار بازارهای داخلی کشور خود را برنامه ریزی می‌کنند که در طول سال از هر نوع آجیل را در بازار کشورشان داشته باشند.

پسته ایران، سهم عمده سبد خشکبار خارجی‌ها

وی معتقد است: محصول پسته ایران نسبت به پسته سایر نقاط دنیا از طعم خوشمزه تری برخوردار است و همین مزیت و محبوبیت آن را نسبت به پسته کشورهای دیگر متمایز کرده به طوری که در برنامه شورای خشکبار جهانی متقاضیان سعی می‌کنند در سبد خرید خشکبار کشور خود، سهم بیشتری از پسته ایران بگنجانند.

میزان باغات و سطح زیر کشت پسته در ایران

حسین رضایی میزان کنونی سطح زیر کشت پسته کشور را ۴۷۰ هزار هکتار در ۲۷ استان عنوان و بیان کرد: بیشترین سطح زیر کشت این محصول در استان کرمان با مساحت ۲۱۲ هزار هکتار است و پس از آن خراسان رضوی، یزد، فارس و بقیه استان‌ها از نظر میزان باغات در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
وی اضافه کرد: اراضی پسته در استان‌های خراسان و غرب کشور در حال توسعه است و با توجه به آمار وزارت جهاد سالانه ۶ تا ۱۰ هزار هکتار باغ جدید پسته احداث می‌شود و به نظر می‌رسد عدد تولید پسته ایران در چند سال آینده بالای ۲۰۰ هزار تن برسد.

تخمین محصول پسته

یکی از امور مهم انجمن پسته ایران مسائل مربوط به تخمین تولید محصول است؛ تلاش انجمن برای ارزیابی دقیق میزان تولید پسته، تخمین زدن این محصول است تا عددی که به واقعیت نزدیک است حاصل شود.
انجمن پسته ایران بیش از ۳۰۰ نماینده در ۲۷ استان پسته خیز کشور دارد و توسط آنها سالانه سه تا چهار مرتبه تخمین محصول پسته بروزرسانی می‌شود. امسال هم قبل از برداشت محصول حدود سه مرتبه از باغات پسته کشور تخمین زده شده و خشکسالی، گرمازدگی و سرمازدگی‌ها بر این تخمین اثراتی را گذاشته و طبق ارزیابی‌ها و تخمین‌های اولیه انجمن پسته ایران، محصول بر اثر این حوادث کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی نسبت به سال قبل دارد.
برآورد اولیه این انجمن برداشت ۲۰۰ هزار تن محصول پسته بود که با توجه به نوسانات دمایی در فروردین و گرما و سرمازدگی‌ها به ۱۵۰ هزار تن کاهش یافت؛ البته با توجه به اینکه محصول پسته ای که تا کنون برداشت شده درصد زیادی پوکی دارد لذا میزان نهایی برداشت پسته از ۱۵۰ هزار تن کمتر است و رقم نهایی اوایل آبان توسط انجمن پسته ایران اعلام خواهد شد.

چند نوبت مصرف آب شور و یک نوبت آب شیرین

وی ادامه داد: این سختگیری‌ها صحیح نیست زیرا درختان به آب نیاز دارند؛ گرچه درختان پسته به شوری آب مقاوم هستند امّا بعد از چندین نوبت آبیاری ( آب شور ) اگر یک نوبت آب شیرین به درختان برسد علاوه بر آبشویی نمک‌ها در افزایش محصول هم موثر است.
رضایی خاطرنشان کرد: روستاهایی در رفسنجان وجود دارد که برخی از آنها آب کشاورزی شور و برخی هم آب شیرین دارند، اراضی پسته در این روستاها می‌توانند با رد و بدل کردن آب توجیه اقتصادی داشته باشند ولی قوانین دست و پاگیر این اجازه را به کشاورز نمی‌دهد.

آبی که فقط زمین‌ها را تر می‌کند

یکی از معضلاتی که به پسته کاری ضربه وارد می‌کند اراضی و باغات پسته است؛ قسمت اعظم این باغات در رفسنجان و البته استان کرمان به دلیل کمبود منابع آبی و قوانین دست و پاگیر در مبحث آب، آبیاری نمی‌شوند و آنطور که پسته کاران می‌گویند، تنها آبی که به این درختان می‌رسد در حدی است که زمین را تر می‌کند تا سبز بمانند، مالکیت کشاورزی حفظ شود و جلو اراضی توسط دولت گرفته نشود و به نفع دولت ضبط نشوند.
دبیرکل انجمن پسته ایران با بیان این مطلب گفت: یکی از قوانین چنین است که می‌گوید اگر این زمین که مالک آن هستید اگر بعد از پنج سال کشت و زرعی در آن نشود سند به مالکیت دولت ثبت می‌شود و باغداران که متوجه هستند آب را به زمین‌های کم بازده می‌برند تا مالکیت زمین را از دست ندهند.
مقاله قبلیواکنش منفی بازار به قیمت‌گذاری دستوری
مقاله بعدیکاهش قیمت قزل آلا در بازار

پاسخ شما

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید