پاسخ به مسئله اصلی توسعه مناطق روستایی و عشایر ی

0

سه مسئله یا مانع اصلی در مسیر توسعه ،” تولید ، پشتیبانی ها و مانع زد ایی ها ” براساس شعار محور ی سال با مضمون

روستایی و عشا یر ی عبارتند از:
1 – تعدّد دستگا ههای تصمیم گیر در مد یریت توسعه روستایی و عشایر ی
2 – نبود الگ وی آبادانی و پیشرفت جامع روستایی و عشا یری
3 – قوانین و مقررات دست و پا گیر و مشکل زا در بخش تولید روستایی و عشا یری که میبایست به شکل مناسب و در اسرع وقت چاره اندیشی شوند.

پا سخ پیشنهادی برای مسئله 1 :

مسئله تعدّد مراجع تصمیم گیری و مداخله گران در مدیریت مناطق روستایی و عشایر ی به سه شکل قابل حل است:
الف- ایجاد وحدت فرماندهی از طریق تعیین یک نهاد و یا دستگاه فرابخشی بعنوان سیاستگذار، برنامه ریز، هدایت کنند ه و ناظر بر عملکرد سایر دستگا ههای همکا ر )البته ممکن است به بهانه های مختلف، سایر دستگا ههای دولتی و یا غیردولتی از آن دستگاه متولی، تبعیت چندانی نکنند و یا مقاومتها و یا کم کار یهایی داشته باشند که فرآیند انجام کارها ی توسعها ی با مشکلاتی روبرو شود(. انتظار می رفت که شورای برنامه ریزی شهرستان و فرماندار و بخشدار بتوانند چنین نقشی ر ا ایفا کنند ولی سرشلوغی مسئولین محلی و گرفتاری ایشان در حوزه مسایل سیاسی و امنیتی، مانع ورود جد ی و موثر ایشان در جهت حل مسایل توسعه ای و اقتصاد ی-اجتماعی-فرهنگی منطقه میشود.
ب- طراحی یک برنامه جامع توسعه منطقه ای )در سطح بخش و یا شهرستان( که نقش و رابطه هر روستا را با روستا و شهر همجوار مشخص می کند و تقسیم کار بین دستگاه های اجرایی و مداخله گران متناسب با حوزه تخصص ی خودشان صورت می پذیر د یعنی بجای موازی کاری، دوباره کاری و پراکنده کاری، هر دستگاهی و هر موسسهای )تشکل مردم نهاد و یا خیریه و یا داوطلبان اردوهای جهادی و یا نهادهای حاکمیتی و یا …( براساس همان برنامه جامع، کار تخصصی خود شان را انجام میدهند و در حوزه کاری دیگر نهادها ورود نمی کنند. یعنی اجرای آن برنامه جامع، میشود مبنای ایجاد هماهنگی بین بخشی و انسجام سازمانی )بنظر میرسد که در شرائط فعلی کشور ما، این رویکرد عملی تر و اجرایی تر باشد و کمتر در برابر آن مقاومت شود).
ج- ایجاد یک کارگروه توسعه روستایی در هر روستا )با حضور نمایندگان اقشار و صنوف مختلف و همچنین دهیار و اعضای شورای اسلامی روستا و معتمدین محلی و افراد بانفوذ محلی(. یعنی یک رویکرد پایین به بالا. یعنی خود جامعه محلی برنامه توسعه روستای خویش را با کمک و مشاوره کارشناسان خبره دولتی و یا با حمایت تشکلهای مردم نهاد )متخصص در حوزه ظرفیت سازی و توسعه محلی( و یا به کمک موسسات خیریه و یا نیروهای داوطلب خَیر ونظایر آن تهیه میکنند و سپس نمایندگان جامعه محلی به دستگا ههای ذیربط مراجعه نمود ه و با رعایت اصول مطالبه گری و فنون مذاکره سعی می کنند که از ظرفیت هر دستگاه اجرایی دولتی و غیردولتی به نحو مقتضی استفاده کنند تا آن برنامه توسعه محلی بصورت گام به گام و با مشارکت فعال خود جامعه محلی اجرایی شود.
البته در تدوین برنامه توسعه روستا، به مزیت های نسبی و رقابتی منطق ه خویش، تکمیل زنجیره ارزش و ملاحظات کالبدی، جریانات، پیوندها و تعاملات با روستاهای همجوار و شهرهای نزدیک هم توجه می کنند. با توجه به کمبود اعتبارات دولتی و ضعف انگیزشی دستگاه های دولتی جهت ارایه خد مات اصولی به روستاها و مناطق عشایری و همچنین کمبود ظرفیت های لاز م در سطح جامعه محلی )مناطق روستایی و عشایری(، اجرای این رویکرد هم در شرائط فعلی کمی سخت می باشد و پیش نیازهای ی لازم دارد بخصوص در حوزه ظرفیت سازی و توان افزایی در سطح جامعه محلی و همچنین در سطح دستگاه های دولتی در سطح شهرستان و بخش .

پا سخ پیشنهادی برای مسئله 2 :

طی 6 دهه اخیر، مدلهای توسعه ای و الگوهای آبادانی و پیشرفت زیادی در مناطق روستایی و عشایری آزمایش شده اند که هر کدام نقاط قوت و ضعفی د ارند و لازمست که از طریق مستندسازی آنها و جمع بندی دستاوردهای موجود و همچنین با استفاده از تجربیات موفق جهانی، یک الگوی مناسب را تعریف نمود.
با توجه به اینکه ایران کشوری است با تنوع شرائط اقلیمی، جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی لازم است که اصول مشخص )بایدها و نبایدها( در توسعه منطقه ای تعیین و مدنظر همه دست اندرکاران کلیدی قرار گیرد. بعنوان مثال، اصول ذیل را میتوان پیشنهاد داد و می بایست مورد توجه قرار گیرند :
• برنامه توسعه می بایست بصورت منطقه ای و ناحیه محور( Area-Based Development ) تعریف شود و نه بصورت نقطه ای (یک روستای خاص) و انتزاعی.
• لزوم تقویت سرمایه اجتماعی و استفاده از رویکردهای اجتماع محور( Community Based )
• رعایت توأمان ملاحظات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، نهادی، محیط زیستی و امنیتی(پدافند غیرعامل)
• لزوم توجه به جریانات، پیوندها و تعاملات و ارتباطات بین شهر و روستا (و شبکه سازی در بین روستاها)
• استفاده از نظام برنامه ریزی دوسویه (پایین به بالا و بالا به پایین)
• توجه به ملاحظات آمایش سرزمین و مزیت های رقابتی و نسبی هر منطقه
• استفاده از رویکردهای مشارکتی در تدوین برنامه توسعه (درگیر نمودن همه دست اندرکاران کلیدی)
• توجه به ابعاد مختلف توانمندسازی بخصوص توانمندسازی روانشناختی و انگیزشی
• لزوم توجه به رویکرد بسیج اجتماعی و نهادسازی و انجام کارهای گروهی و جمعی
• درگیر نمودن بخش خصوصی به طرق ممکن و جلب حمایت بنگاه های اقتصادی متوسط و بزرگ از بنگاه های کوچک و خُرد و خانگی
• توجه به تکمیل زنجیره ارزش و زنجیره تامین و زنجیره توزیع
• استفاده از ظرفیت های فضای مجازی در بازاریابی و فروش محصولات روستایی و عشایر ی
• درگیر نمودن اعضای جامعه محلی در کلیه مراحل مطالعه، طراحی، اجرا و پایش و ارزیابی برنامه توسعه محلی
• لزوم رعایت تعاملات بین بالادست و پایین دست حوزه آبخیز (چرخه آب و مواد مغذی)
• لزوم توجه به رویکرد همبست و پیوندی آب، انرژی، غذا، محیط زیست، تغییر اقلیم و …
• لزوم توجه به اصول و مبانی اقتصاد سبز و اقتصاد آبی ( Blue Economy )و اقتصاد چرخشی و دونا ت
• و …
پا سخ پیشنهادی برای مسئله 3 :
علاوه بر قوانین و مقررات دست و پا گیر، فرآیند بروکراسی اداری پیچیده و طولانی جهت اخذ مجوزها و یا دریافت تسهیلات بانکی و از طرف دیگر، بی ثباتی قوانین و مقررات، عدم رعایت حقوق مالکیت اشخاص و مالکیت معنوی اختراعات و ابتکارات، وجود شبکه های مافیایی، قاچاق کالا، اقتصاد رانتی، چند نرخی بودن ارزهای خارجی، نرخ تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی، رشوه خواری و فساد اداری از موانعی هستند که رفع آنها نیاز به همکاری هر سه قوه و همچنین مساعدت و همکاری نهادهای حاکمیتی، انتظامی، بازرسی و نظارتی دارد.
مطمئنا بدون مشارکت و همکاری نهادهای مدنی ) NGO ها و تشکلهای مردم نهاد( و درگیر نمودن بخش خصوصی و اتاق های بازرگانی و اصناف و تعاون، اتحادیه ها و تشکلهای کارفرمایی و کارگری و نظایر آن و همچنین بدون حمایت جدی و قاطع قوه قضائیه )دادگستری( و نیروی انتظامی، نمی توان انتظار داشت موانع فوق به این زود ی ها مرتفع شوند.

 

سید ابوالفضل میرقاسمی
از کانون تکر ا
(کانون توسعه کارآفرینی روستایی اندیشه پویا )

مقاله قبلیضمانت اجرای موفق الگوهای کشت
مقاله بعدیموانع افزایش بهره وری تولید در بخش دیم کشاورزی

پاسخ شما

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید